Historia miasta

Poczatki powstawania miasta Barth do dzis pograzone sa w historycznej czelusci i stanowia niewyczerpalne zródlo do tworzenia najprzerózniejszych teorii na temat genezy miasta. Najnowsze badania dotyczace historii miasta Barth lacza je nawet z mitycznym, zlotym miastem Vineta, które okresla sie tez mianem Atlantydy pólnocy. Historyczne dokumenty swiadcza o tym, ze po okresie chrystianizacji Pomorza w roku 1168 wraz ze zniszczeniem slowianskiego grodu Arkona na Rugii przez Dunczyków nastapil jego koniec, wówczas to, naplywali do tej krainy pierwsi niemieccy kolonizatorzy.

Miedzy dwoma slowianskimi osadami rybackimi dopiero w pierwszej polowie XIII w. powstala na naturalnym wzniesieniu niemiecka osada. W 1255 roku Ksiaze Rugi Jaromar II nadal jej prawa miejskie (na prawie lübisches Stadtrecht). Obydwa slowianskie grodziska w poludniowej i pólnocno-wschodniej czesci miasta zostaly rozebrane na zadanie mieszkanców. Dokumenty pochodzace z tamtego okresu swiadcza o tym, ze miasto cieszylo sie wielka sympatia ze strony ksiecia Rugii. Ostatnim meskim potomkiem ksiazecego rodu Ranów byl Wiclaw III - jedyny poeta dworski pólnocnych Niemiec.

On to, okolo 1315 roku nakazal zbudowac zamek w Barth, w którym to czesto rezydowal. Biblioteka uniwersytecka w Jenie przechowuje 14 piesni i 13 przypowiesci jego pióra, z których mozna przypuszczac, ze powstaly w jego zamku w Barth. Tu w dniu 8.11.1325 roku Wiclaw III zmarl, a wraz z nim wygasla ksiazeca dynastia Rugii. W roku 1369 "Pokój Rybnicki" zakonczyl dlugoletnie, wyniszczajace spory i potyczki wojenne z Meklemburgia. Od tego okresu Barth nalezy do Pomorza. Najdluzej rezydowal w tym miescie ksiaze Boguslaw XIII. On nakazal przebudowe zamku w dwukondygnacyjna renesansowa budowle i dobudowac wieze. W okresie jego trzydziestoletniego panowania zalozyl on w roku 1582 w Barth "drukarnie ksiazeca", która w swoim dwudziestodwuletnim okresie istnienia wydala szereg ksiag oraz najslawniejsza z nich - dolnoniemiecka biblie barthowska.


Kolorowany miedzioryt z roku 1590 autorstwa Brauna i Hogenberga (prawdopodobnie najstarszy widok miasta)

Wojny, epidemie, pozary i nawalnice sztormowe w XVI i XVII w. spowodowaly olbrzymie szkody. Tak referowal ówczesny, naoczny swiadek najazd oddzialów zbrojnych Wallenschteinscherów w 1627 roku. "Oni zra i pija jak swinie. Czwarta czesc domów spustoszona i obrócona w perzyne. Jak tak dalej pójdzie, to nie pozostanie ani jedna kropla barthskiego piwa."
Piwo, dzieki jego znakomitej jakosci bylo eksportowane do Nowogorodu i Marsylii.
W roku 1727 kupiec Joachim Meinke nakazal zbudowanie pierwszego pelnomorskiego statku. Jednak dopiero po przylaczeniu Pomorza Przedniego do Prus w roku 1815 Barth rozwinal sie w miejsce lokalizacji przedsiebiorstw budowy okretów i zeglugowych.
W 1872 roku bylo tu piec stoczni i osiemnascie przedsiebiorstw zeglugowych. Pod wzgledem liczebnosci okretów miasto zajmowalo drugie miejsce w Prusach. Królewska Szkola Nawigacji ksztalcila w latach 1863 do 1924 sterników i kapitanów. Barth z duma samo okreslalo sie jako "miasto morskie i handlowe".

Po upadku zeglugi na zaglowcach pod koniec XIX w. zostala utworzona Pomorska Odlewnia Zeliwa i Fabryka Maszyn, powstaly: fabryka konserw rybnych, cukrownia i mlyn parowy, mleczarnia, przedzalnia juty oraz inne mniejsze zaklady. W dniu 4.05.1895 r. oddano do uzytku linie kolejowa Velgast - Barth, a miasto rozwijalo sie w przemyslowa metropolie. Odwrotna strona uprzemyslowienia ukazala sie po I wojnie swiatowej, gdy wszystkie fabryki byly unieruchomione, a miasto musialo zatroszczyc sie wszystkimi bezrobotnymi. Oblicze miasta zmienila budowa lotniska w 1936 roku oraz wprowadzenie don garnizonu lotniczego i obrony przeciwlotniczej. W efekcie tego pozornego -spowodowanego zbrojeniem- rozwoju gospodarczego miasta w latach trzydziestych, liczba mieszkanców zwiekszyla sie do 15.000.

Podczas II wojny swiatowej bylo tu wiele znaczacych przedsiebiorstw zbrojeniowych, w których pracowaly tysiace ludzi. W 1940 powstal tu obóz dla jenców wojennych Stalag Luft I. Do kwietnia 1945 roku 10.000 jenców nalezacych do Royal Air Force i US-Air Force zostalo tu przerzuconych. Od listopada 1943 do 1945 roku na terenie bazy lotniczej znajdowal sie obóz koncentracyjny - filia obozu koncentracyjnego dla kobiet w Ravensbrück, okolo 7.000 kobiet i mezczyzn z 21 krajów musialo pracowac w zakladach lotniczych Heinkel-Flugzeugwerk, ponad 2.000 z nich zmarlo.

Pod koniec II wojny swiatowej 2 maja 1945 roku do Barth wkroczyla Armia Czerwona.
Od tego czasu rozpoczela sie dla Barth nowa epoka rozwoju. Jako pierwsi, dosc szybko podjely prace zaklady zaopatrujace miasto. To byla zyciowa koniecznosc, gdyz liczba mieszkanców -z uwagi na liczbe przybywajacych tu uciekinierów wzrosla do 26.700 osób.
Przeprowadzenie reformy rolnej skutkowalo nacjonalizacja wielu zakladów przemyslowych, które nazywaly sie "Volkseigene Betriebe" (VEB zaklady wlasnosci narodu). Z Pomorskiej Odlewni Zeliwa i Fabryki Maszyn powstal "Zaklad Urzadzen Okretowych", który byl dostawca czesci dla duzej panstwowej stoczni morskiej w Stralsundzie. Inne zaklady, jak cukrownia, zaklad przetwórstwa ryb, a w szczególnosci Spóldzielcza Centrala Nasienna i Hodowli Roslin spowodowaly, ze Barth zostal znaczacym osrodkiem przemyslowym.

Wielka liczba zatrudnionych wymagala dalszych zmian infrastrukturalnych. W latach 70. XX w. powstala nowa dzielnica miasta Barth-Süd (Barth-Pólnoc), zbudowana w wówczas bardzo modnej technologii wielkoplytowej. Powstal maly swiatek - z przedszkolem, szkola, budynkiem sportowym i typowym centrum handlowym "SAM-em"

Zycie kulturalne w Barth mialo znowu wiele do zaoferowania. Poza organizowanym od roku 1828 "Barthowskim Swietem Dziecka" zadomowily sie tu na dobre "Barthowskie Dni Kultury" oraz festyn strzelecki, rozbijanie beczek i coroczny "Swiateczny Rynek Bozonarodzeniowy" oraz obchody karnawalu z blazenskimi wystepami "Barther Karnevalsclubs BCC".

Barth byl kiedys, z powodu swojego idealnego polozenia nad woda uznana miejscowoscia wypoczynkowa. Czasami, letni najazd wczasowiczów doprowadzal do zaklócen w zaopatrzeniu, ale mieszkancy Barth podchodzili do takich sytuacji z humorem, i juz wczesniej gromadzili zapasy na nastepny sezon wczasowy. To oznaczalo wynajmowanie wczasowiczom swoich wlasnych czterech katów. Te pierwsze kroki w kierunku gospodarki rynkowej z pewnoscia nie byly odpowiedzialne za wydarzenia w roku 1989.

Przelom polityczny wplynal na zmiane oblicza miasta Barth. Tak jak w innych miejscowosciach odbywaly sie i tu spotkania przy okraglym stole. Jednakze realizacja uzgodnien nie moze nastapic z dnia na dzien. Zmiany, które nastepowaly w pierwszych latach przemian nie mialy bezposredniego przelozenia na mieszkanców, nie przyczynily sie do poprawy ich zycia. W roku 1987 Barth liczylo 11.984 mieszkanców, a w 2001 roku juz tylko 9730 osób, przy czym, najwieksze straty stanu liczebnosci miasta spowodowane wyludnieniem Barth odnotowano w latach 1990 - 1993.

Powodem wyludnienia bylo zalamanie sie infrastruktury gospodarczej. Zanik rynku pracy, prawie nieistniejacy popyt ze strony mieszkanców na produkty regionalne, wplynely na zamkniecie miejscowych zakladów pracy. Do tego dolaczyl wolny handel wewnetrzny Unii Europejskiej. Na przykladzie Spóldzielczej Centrali Nasiennej i Hodowli Roslin (VEG Saatzucht und Zierpflanzen) wyraznie widoczne sa skutki prywatyzacji. Przedsiebiorstwo do niedawna o europejskiej renomie musialo z ekonomicznego punktu widzenia wstrzymac swoja dzialalnosc. Eksport kwiatów bardziej sie oplacal, niz dalsza eksploatacja wlasnych wielkogabarytowych szklarni. Z punktu widzenia gospodarki rynkowej, kwitnace jeszcze niedawno przedsiebiorstwo przeistaczalo sie w zaklad dotowany i nie moglo dalej w takiej formie pozostac. Taki sam los podzielily inne panstwowe przedsiebiorstwa, jak: cukrownia, przetwórnia ryb i kilka mniejszych zakladów. Wiele ludzi stracilo swoje miejsca pracy i musialo zmienic swoje stanowisko i sposób myslenia.

Atrakcyjne polozenie Barth obdarzylo jego mieszkanców mnogoscia wczasowiczów i nowa branza gospodarcza; turystyka rozwinela sie w silny filar gospodarki Barth.
Port przebudowano w atrakcyjna promenade z licznymi marynistycznymi punktami gastronomicznymi.
Sylwetke portu podkresla architektonicznie wyrózniajacy sie budynek sterowni (Steuerhaus)
i powstaly z bylego spichlerza czterogwiazdkowy hotel. Na przygotowane na peryferiach miasta tereny pod dzialalnosc gospodarcza wprowadzily sie liczne przedsiebiorstwa handlowe i produkcyjne.
Patrzac w przyszlosc, pas startowy i ladowania na lotnisku w Barth zostal odpowiednio poszerzony. Nowe gospodarstwa ogrodnicze kontynuuja tradycje.

Duzo czasu zainwestowano w prace na rzecz kultury. Powrócono do sredniowiecznych korzeni i zabrano sie za rekonstrukcje i restauracje kamiennych reliktów, np. troskliwie odrestaurowany "Adlige Fräuleinstifft" (zamek - szkola dla panienek ze szlacheckich rodzin).
W ramach tych prac prowadzono badania archeologiczne na rynku miejskim i bramy rybackiej, które dostarczyly dalszej wiedzy o sredniowiecznej infrastrukturze miasta. Na terenie rynku odkryto pozostalosci po starych paleniskach, którym badajaca archeolog nadala nazwe sredniowiecznych budek z przekaska (czyli imbissów). Owe paleniska swiadcza o tym, ze we wczesnych okresach historycznych istnial handel obwozny oferujacy uslugi gastrono-miczne na wolnym powietrzu!

Przypuszczenie, ze Barth w okresie sredniowiecza bylo znaczaca metropolia handlowa, nie podzielaja regionalni historycy. Od roku 1999 miasto Barth posiada prawo do uzywania okreslenia Vineta-Stadt. Wedlug teorii dwóch berlinskich naukowców przypuszcza sie, ze "Atlantyda Pólnocy" znikla w mule wód Barther Bodden. Od tej pory istnieje w miescie muzeum Vinety i corocznie organizowane sa obchody dni Vinety. Prace badawcze do roku 2005, kiedy to obchodzona bedzie 750. rocznica miasta Barth wyniosa z pewnoscia na swiatlo dzienne wiele nowych odkryc i wiedzy o historii miasta.